Fernand Hibbert, grande plume haïtienne du début du 20è siècle

Fernand Hibbert fèt 8 oktòb 1873 nan Miragwàn. Li se pi gran pitit nan yon fanmi komèsan ki soti nan sid Ayiti. Pierre Fernand Hibbert (1873–1928) se te yon romansye, otè pyès teyat, imoris, pwofesè, jounalis ak diplomat ayisyen, yo konsidere

l kòm youn nan poto mitan literati ayisyèn modèn. Avèk yon stil frapan ak yon imè pike, li te pote yon gade kritik espesyal sou sosyete ayisyèn nan kòmansman 20yèm syèk la, tout pandan li te ede defini idantite kiltirèl ak literè nasyonal la.

Lanfans li make pa gwo boulvèsman istorik, tankou destriksyon vil Miragwàn an an 1883 ak soulèvman Jean-Pierre Boyer-Bazelais menm ane a. Evènman sa yo reveye konsyans sosyal ak politik li depi byen bonè.

Apre li fin fè etid primè li nan vil natal li, li antre nan prestijye Petit Séminaire Collège Saint-Martial nan Pòtoprens, kote li te remake pou enterè li nan istwa ak literati.

An 1890, li kite Ayiti pou kontinye etid li an Frans. Antanke etidyan nan Inivèsite Pari ak nan Collège de France, li plonje nan kouran entelektyèl Ewopeyen yo, sitou realizm, parnasianis ak premye fòm literati angaje. Enfliyans sa yo parèt klè nan ekriti li, ki make pa disiplin fòmèl ak yon kritik sosyal byen file.

Lè li retounen Ayiti an 1895, li marye ane apre a ak Marie Pescaye, yon fanm fransèz li te rankontre nan Pari. Koup la fè kat pitit, pami yo Lucien Hibbert, ki vin rektè Inivèsite d Ayiti, ak Nicole Hibbert, ki pral marye ak ekriven Jacques Roumain, sa ki vin ranfòse yon dinasti entelektyèl.

Fernand Hibbert fè premye pa li nan literati ak esè istorik, tankou Une mulatresse, fille de Louis XIV (1901) ak Un nègre à la Cour de Louis XIII (1901), ki montre enterè li pou pwen kote listwa, ras ak pouvwa rankontre.

Li enpoze tèt li kòm romansye an 1905 ak Sena, premye liv nan yon triloji ki gen ladan Les Thazar (1907) ak Romulus (1908). Zèv sa yo, ki chita nan tradisyon realiz la, eksplore tansyon sosyal, pratik politik kòripsyon ak ipokrizi elit ayisyèn yo.

Hibbert sèvi ak yon ironi byen sevè pou kritike yon sosyete ki fikse twòp sou richès materyèl, san li pa tonbe nan idealizasyon amoure oswa santimantal. Stil li, ki dwat epi ki chaje imè, enfliyanse pa prensip parnasian yo (estrikti, ekonomi mo, presizyon deskriptif), jwenn anpil lwanj pou kapasite li genyen pou mare satir ak analiz sosyolojik. Inivèsitè Jean Jonassaint ekri :

“Narasyon Hibbert yo, ki koupe dwat, pran kontradiksyon sosyete ayisyèn nan ak anpil metriz, yo revele doub figi li atravè yon melanj inik ant imè ak realizm” (Jonassaint, 1992).

Antanke jounalis, ant 1899 ak 1908, Hibbert kolabore ak jounal ayisyen Le Soir, yon jounal enfliyan li te kofonde ak Justin Lhérisson. Se la li devlope lodyans ekri a, yon jan narasyon kout ak imoris. Jan sa a, ki chita fon nan oralite ayisyèn, jwenn yon fòm revolisyonè anba plim Hibbert, ki bay li yon estrikti fòmèl san li pa pèdi dimansyon popilè li.

Fernand Hibbert te enspire anpil pa gwo dram istorik Ayiti yo, sitou soulèvman patizan Jean-Pierre Boyer-Bazelais an 1883, ki te make jenès li pwofondman epi ki te gen enfliyans dirèk sou woman Romulus. Premye piblikasyon li yo, ki te chaje ak estil parnasian, vin evolye piti piti pou rive nan yon kritik sosyal ak politik ki pi klè. An menm tan, angajman li bò kote figi literè tankou Justin Lhérisson ak Pétion Gérôme fòme apwòch naratif li.

Antanke pwofesè nan Lise Pétion depi 1904, Hibbert defann yon edikasyon nasyonal ki bay valè istwa ak kilti ayisyèn. Li jwe yon wòl kle nan entegre tèm sa yo nan pwogram lekòl yo, li fè konnen:

“Jenès ayisyèn dwe konnen rasin li pou li ka bati lavni li.”

Opozisyon li kont okipasyon ameriken an an 1915 make yon gwo tournan nan karyè li. Hibbert sèvi ak fonksyon diplomatik li yo, sitou kòm minis Ayiti nan La Avàn ak sekretè d Eta pou Enstriksyon Piblik, pou defann endepandans nasyonal la sou sèn entènasyonal la. Li travay tou pou modènize sistèm edikatif la, li ankouraje yon aksè pi laj a kilti ak konesans pou klas popilè yo.

Fernand Hibbert jwenn rekonesans inanim nan mitan konpatriyòt li yo kòm yon ekriven angaje ak yon imoris ekstraòdinè. Woman li yo, ki montre ak anpil talan defo sosyete ayisyèn nan, kontinye enspire ekriven modèn yo. Kritik literè yo konsidere zèv li kòm yon wòch fondasyon literati ayisyèn modèn. Dapre Georges Anglade:

“Zèv Hibbert yo se yon temwayaj sou pouvwa literati pou kritike epi refòme sosyete a.”