Sé anni kréyol sé Neg-la té ka palé

Rubrique

    Toupatou Matinik nou ka gloriyé (célébrer) goumen gangan-nou (ancêtre) mennen pannan pasé twa siek pou rivé pété chenn-yo ek sòti anba lopsion ladjoukann (esclavage). 

     Nou ka fè swaré bèlè, konférans asou listwè, pies téyat, espozision penti kisasayésa..., bagay ki bel ek ki fò toubannman. Men, nou pres toujou ka bliyé apiyé asou an bagay : sé té anni kréyol éti sé djouk-la (esclave) té ka palé. Bétjé ek moun koulè lib té ka palé dé lang, fwansé ek kréyol, men Neg, laplipa Neg, sé yon sel lang yo té konnet. Sa yo kriyé "zépon natirel"-yo. Fout pawol-tala bel ! I ka montré nou antouléka ki abo Bétjé ek Milat té ka tiré méprizasion ba kréyol an tan ladjoukann té ka woulé, sé Neg-la, okontrè, té jaja lang-yo. Sé adan'y yo té ka rakonté kont, chanté bèlè, vréyé titim-bwa-chech alé ek soutou, palé tou lé jou, bokanté pawol tou lé jou.

    Sé anni (seulement) apré labolision ladjoukann ki yo mété adan tet Neg ki kréyol sé pa an lang, ki i sé an patwa, an bagay ki sal el vilgè. Aliénasion-tala woulé di 1848 a 1970 apochan (à peu près) lè an bann matjè (écrivain) désidé sèvi épi kréyol pou poem, pies téyat, roman kisasayésa...Lè yonndé langannis (linguiste) kontel Jean Bernabé koumansé djoubaké (s'employer à) pou ba lang-la an lékriti, an gramè ek an diksionnè. Sé kréyolis-tala bat tou (aussi) pou fè kréyol rantré adan lékol ek linivèsité épi soutou mennen Léta fwansé a kréyé konkou pou sa rikrité pwofésè kréyol (CAPES, Agrégation).

   Apré sa, kréyol anni rantré toupatou : adan légliz, laradio ek latélé, asou panno piblisitè kisasayésa...Kréyol matjé nou lé di ! Davwè (parce que) sa ki pòtalan (important) sé ki lang-nou vini an lang nou ka matjé pa selman pou fè liv men adan lavi tou lé jou nou. An lang ki tout Matinitjé konnet li ek matjé ! 

   Si zot wè nou rivé fè sa, sé pli bel gloriyé nou pé rann zanset-nou ki goumen kont ladjoukann. 

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • S'amuser à se faire peur pour rien...

    Comment pouvez vous affirmer...

    Frédéric C.

    05/02/2026 - 14:17

    ...avec certitude que Trump-2 ignore l’existence même de nos pays ? Lire la suite

  • Saint-Esprit : le bilan de la mandature de Fred-Michel Tirault

    Je précise ma pensée :

    yug

    05/02/2026 - 12:46

    Accuser: Présenter qq'un comme coupable (Larousse)
    Lire la suite

  • Saint-Esprit : le bilan de la mandature de Fred-Michel Tirault

    POVRE CONARD, VA !

    Albè

    05/02/2026 - 11:00

    Donc les articles du communiste-autonomiste Michel Branchi et de l'indépendantiste-CNCP Robert Sa Lire la suite

  • Saint-Esprit : le bilan de la mandature de Fred-Michel Tirault

    Vidéo-tract électoral

    yug

    05/02/2026 - 10:40

    Je me fous des départementalises ,de Branchi ou du CNCP..Ce que je sais c'est que cet "ARTICLE" e Lire la suite

  • Saint-Esprit : le bilan de la mandature de Fred-Michel Tirault

    Répondre à votre question honnêtement, Albè....

    Frédéric C.

    05/02/2026 - 10:28

    ...ce serait reconnaître qu’effectivement FK a publié et publie encore, à la fois des articles de Lire la suite