An toubouyon-van [tornade/tornado] ka fèt, pli souvaman anlè latè, lè an niyaj nwè (an gwo makòsò/machann-chabon oben an gren-nwè) ka pasé anlè an fas-anlè latè ki pli fwèt. Sé an gwo toubouyon [tourbillon/ whirlwind] lè cho, ki ka fèt adan an konn [cône/cone] an lantonwa [entonnoir/ funnel], ka tounen anlè kò’y menm, épi ki ka vansé di li menm.
Vidéyo 1 : Toubouyon-van Bémawo Gwadloup, 04/05/ 2025
Sa pé rivé anlè lanmè tou. An toubouyon-van pé sòti di niyaj-la èk désann anlè fas-anlè [surface/surface] lanmè-a. Men, sa pé rivé, menm pannan an bèl tan, an lè fwèt ka pasé anlè an dlo lanmè ki cho, ka mofwazé’i an toubouyon-van-lanmè [trombe marine/waterspout].
An toubouyon-van pé fèt, lè an lè fwèt ka pasé anlè an lanmè cho, ki ka chofé lè-a épi vapè-dlo adan’i, éti an ti-van ka vanté anlè’i. Lè cho-a ka monté, toupannan lè fwèt-la ka désann. Yonn épi lòt ka fè an kolonn-lè ki ka tounen vit-vit-vit épi ka vansé-zanzolé.

Vidéyo 2 : Gwo toubouyon-van-lanmè, Fò-Libèté, Ayiti, 25/07/2020
Sé toubouyon-van-lanmè-a ki ka sòti-désann di sé niyaj nwè-a, fò pasé sé tala ki ka fèt pannan bèl tan. Ki yonn ki lòt pé voyajé anlè lanmè épi vini anlè latè. Silon fòs van-an ki adan toubouyon-an, yo pé fè anpil déga, anlè lanmè kon asou latè.
Van-an pé vanté pasé 70 km/h, monté jik 250 km/h. Kon pou siklòn, ki ni léchèl Saffir-Simpson pou sav ki fòs sé siklòn-la, i ni an léchèl pou sav ki fòs sé toubouyon-van-an. Sé léchèl Fujita. Kontel, an toubouyon-van épi van ka vanté fò pasé 135 km/h, sé an toubouyon-van fòs EF-1.
Léchèl Fujita
|
|
Balan van (km/h) |
|
EF-0 |
90 -130 |
|
EF-1 |
135 - 175 |
|
EF-2 |
180 - 220 |
|
EF-3 |
225 - 265 |
|
EF-4 |
270 - 310 |
|
EF-5 |
>315 |
Toubouyon-van-lanmè ka fèt an 5 tan :
Vidéyo 3 : Toubouyan-van-lanmè an mofwazaj, Fòdfwans, Matinik, 27/12/2023
Sa difisil pou sav ki tan an toubouyon-van pé fèt padavwa sé an fénomèn ki ka fèt vit èk lamenm. Epi boulvès klima-a, lanmè-a ka vini pli an pli cho. Sa toutafètman posib toubouyon-van fèt pli souvaman anlè lanmè Karayib-la oben anlè Latlantik, lè an lè fwèt ka pasé anlè an lè cho ka vaporé anlè an lanmè ki pli cho. An lè ki pli cho, pé ni plis vapè dlo andidan’i. Sa ka ba sé toubouyon-van-lanmè-a plis fòs pou yo dévoplé, lè sé kondision météwolojik-lan sanblé ansanm-ansanm.
Référans an plis
« Waterspouts can be as dangerous as tornadoes on land », A. Werkmeister, The Conversation, 21/08/2024 [https://theconversation.com/waterspouts-can-be-as-dangerous-as-tornadoe… ]
« A ‘Tornadic Waterspout’ Likely Sank a Billionaire’s Yacht Near Sicily. Here’s What That Means », R. Molinek, Smithsonian magazine, 22/08/2024
[https://www.smithsonianmag.com/smart-news/a-tornadic-waterspout-likely-… ]
Etats-Unis : 89.500 dollars/Inde : 2.878 dollars. Lire la suite
Analyse plus que pertinente d'un aspect de notre irresponsabilité collective.
Lire la suiteLuttes du Sud contre l’exploitation des bourgeoisies du Nord mais aussi locales (Fanon l’évoquait Lire la suite
Désolé, Véyative, mais je n'ai pas compris ce que vous avez voulu expliquer. Lire la suite
serait intéressant à ajouter à cette pertinente analyse. Lire la suite
C'est le nom créole de l'envoyé de la Mort. Lire la suite
...sa ki Basil?/ Sinon, n’oubliez pas une chose : le "communisme" ne se réduit pas aux PC issus d Lire la suite
... Lire la suite
Même les compagnies de pompes funèbres ne veulent pas s'occuper de la dépouille du "communisme" ! Lire la suite
...été signée par des militants du PCF et d’autres organisations (Michael LOWY par ex., qui est a Lire la suite