An tan moun Trinidad té ka palé kréyol

Rubrique

  Ni pliziè bagay nou pa sav parapot a Trinidad.

  Kontel, nan 19è siek-la ek jis nan sé lanné 1930 la, lang ki té pli fò, pli djok, pli mapipi adan péyi-tala, sé té lang kréyol la. An kalté kréyol ki té pres menm-parey (identique/ épi tala nou ka palé Matinik la. Lang anglé-a té dèyè menm nan lépok-tala ek kontel (par exemple/for example)  sé kréyol sé chantè kalipso a té ka sèvi. Déziem bagay nou pa konnet non pli sé ki sé atè Trinidad yo matjé primié gramè lang kréyol la. Moun-la ki fè'y la sé an nonm yo té ka kriyé John Jacob Thomas ek liv-li a sé The Theory and Practice of Creole Grammar (1869). 

   Men, anmizi-anmizi, kréyol koumansé bat dèyè ek jòdi-jou, sé anni adan dé sèten piti konté kon Maraval ek Mòn Koko viékò ka kontinié palé'y, moun ki ni plis ki 70 lanné asou tet-yo kon nou pé wè'y adan vidéo-a ki anba artik-tala. Erez-di-bonnè (heureusement/fortunately), ni jenn moun ki koumansé défann lang-lan akonté di sé lanné 1980 an ek atè Linivèsité Trinidad ni langis ki ka anséyé'y kontel Jo-Ann Ferreira. Ni militan kréyol ka chaché défann li pou disparet pa anni pwan'y toutafetman kon Nnamdi Hodge. Yo ka montré timanmay konnet li, yo ka fè liv, flim, vidéo kisasayésa (etc...)...

   Sitiasion lang kréyol la ka montré nou an bagay : si an pep pa ka défann lang-li, si i pa ka gloriyé'y (célébrer/to celebrate), enben, i ké tjilé, tjilé, tjilé jiktan pèsonn pé ké konnet li ankò. Fok pa moun Matinik ek Gwadloup konpwann sa pé pa rivé  yo ! Kréyol sé bwet-nwè kilti-nou kon an sosiolangis gwadloupéyèn, Dany Bébel-Gisler, té ka di kivédi (c'est-à-dire/that is to say) lè an avion chapé-tonbé, sel bagay ka pèmet nou konpwann sa ki pasé sé lè ou ka ouvè bwet-nwè'y (black box)

   Epi fok pa nou janmen bliyé ki nan 19è sik-la ek lanmwatié 20è la, kréyol té 2è lang yo té ka palé plis apré lang panyol adan bannzil (archipel/archipelago) karayib-la dépi la Lwiziàn pou rivé jik La Guiyàn. Sé té an zouti ki té ka lianné (relier/to relate) nou, Lwizianè, Ayisien, Gwadloupéyen, Dominitjen, Matinitjé, Sent-Lisien, Grènadien, Trinidadien ek Guiyanè. 

   Kidonk nou pa andwa kité lang-tala disparet an pies kalté manniè !

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • Tchad : la langue arabe deviendra obligatoire à la prochaine rentrée scolaire

    ILS N'ONT DONC PAS...

    Albè

    25/04/2026 - 09:46

    ...de langues africaines ? Pourquoi valoriser le français et l'arabe ?

    Lire la suite
  • Tchad : la langue arabe deviendra obligatoire à la prochaine rentrée scolaire

    Décision légitime.

    yug

    25/04/2026 - 09:10

    Cette décision des autorités tchadiennes est parfaiement légitime et je l'approuve totalement.

    Lire la suite
  • Interdit de rire !...

    CHAMPIONS DU MONDE

    Albè

    25/04/2026 - 07:09

    Yug est tellement malhonnête qu'il feint de ne pas savoir que l'Europe et l'Occident détiennent l Lire la suite

  • Tchad : la langue arabe deviendra obligatoire à la prochaine rentrée scolaire

    PERE LABAT

    Albè

    25/04/2026 - 07:03

    "Nouveau Voyage aux Isles de l'Amérique" (4 tomes). Lire la suite

  • Interdit de rire !...

    +nazi avant les nazis

    @Lidé

    25/04/2026 - 02:06

    Albè a raison.
    Lire la suite

  • Interdit de rire !...

    Réponse à "Neutralité" ( 3)

    yug

    24/04/2026 - 22:25

    L'holocauste n'est pas un crime contre l'humanité , mais un crime européen contre l'Humanité.
    Lire la suite

  • Tchad : la langue arabe deviendra obligatoire à la prochaine rentrée scolaire

    CIRCONSTANCES ?

    yug

    24/04/2026 - 20:33

    Pourriez vous me préciser les circonstances de l'emploi de ce supplice .Par qui (nom du ou des ma Lire la suite

  • Tchad : la langue arabe deviendra obligatoire à la prochaine rentrée scolaire

    SUPPLICE DU TONNEAU

    Albè

    24/04/2026 - 07:36

    Il vaut mieux avoir été castré que de subir le supplice du tonneau infligé aux esclaves rebelles Lire la suite

  • Tchad : la langue arabe deviendra obligatoire à la prochaine rentrée scolaire

    Et ils le castrèrent...

    yug

    23/04/2026 - 21:44

    Castré comme il l'a été par ses maitres arabes qui en firent après un muezzin ,l' ex-esclave Bil Lire la suite

  • le descendant de Malien bat le descendant de Marocain

    C'EST BIEN BEAU TOUT CELA MAIS...

    Albè

    23/04/2026 - 20:55

    ...les Bumidomiens ils foutent quoi ? Combien de maires élus lors de la dernière élection ? Lire la suite