Woch-la

Jid

Rubrique

Manmay, mwen kréyol, man ké palé zot di an pratik bililik éti anlo moun fè sik sirtou pou jenn manmay. Pratik séléra tala, fè ki jik jòdi nou ka méfié nou, kon chat pè dlo fret, di kisiswa frè-nou, sè-nou, fanmiy-nou ek zanmi nou.

Pas sé sa ki té ka fet. Lang Fransé-a té té telman fò, lè i wè sé moun an té simié nou pasé’y, i manigansé an jes an bèn, mé plen méchansté ek ipokrizi.  I fè direktiman kon chien-an éti pa té sa pran chat-la ki té rivé monté dan an piébwa. I di man ké pran’w, menm asou lodè lè ou ka fè lié’w. Kidonk sé bien pou sa chat ka kouvè fonksion’y.

Mé tousa pou man di zot, lang Fransé, ki ni yo fò, anboché yonndé rapòtè, sousèkè, pou véyé lè anpami nou, nou té ka noz sèvi zépon natirel-la. Pas lé zotorité té défann nou sèvi’y, sirtou lè nou té lékol. Mé ousédi, sé lè ou défann an moun fè an bagay, i ka chaché fè’y ankò plis. Sé épi zépon natirel-la, nou té ka santi nou sé nou menm. Sé pou sa dépi nou té lwen, sa té ka opozé nou palé ek sèvi lang nou. Nou pa té ka abizé mé nou té ka anmizé kò-nou épi bel lang-tala.

Epi lé jouda, larmé sousèkè, létjip rapòtè té koumansé pòté mannev.

Lè yo té anpami nou ek yo té tann son zépon natirel-la ka woulé nawflaw ek gra épi épé, yo té ka ba nou an ti-kado. Mé sé té an kado prézonnen : woch-la !

Woch-tala sa nou té ka fè épi’y ?

Sé pa épi an sel, nou té pé bati an kay !

Sa vré, nou té pé sèvi’y pou tjwiyi an bel mango oben féré an chien méchan. Nou té bien mélé épi’y pas, si alafen simenn lan, nou té ni’y an lanmen-nou toujou, yo té ka pasé nou an katpitjé.

Ni adan nou ki té soufran ek sirtou té ni konsians vié jé-a té ka alé la-a. Nou té ka rapòté’y ba jérè-a. E kom lapey, sa nou té ka trapé ek risivrè, sé an ben bwa.

Ni adan ki té manfoupamal, pas yo té ja mouyé yo pa té pè pisé.

Mé ni anlo éti té kapon, akondi pawol-la « kapon viv lontan », épi kou pa soup. Yo té ka véyé vitman anlot anpami nou éti té sèvi zépon natirel-la. Yo té ka dénonsé’y, palé mal di’y, rapòté bétiz anlè’y, anfen pou tout an fini, yo té ka débarasé kò-yo di woch lou tala. Yo té ka ba anlot moun yo té tann bri bel lang kréyol-la, sòti an bouch-li.

Mi konsa poveb-la dwé rivé asou latè ek yo di « konplo neg sé konplo chien ».

Mi konsa tou, an brital malkadi tonbé anlè nou. Nou pa ka fè pèsonn konfians, menm kò nou, nou pa ka fié’y. Nou tout sav, dépi ou pa ni konfians an kò’w, pas sé lespri kò ki met kò, menm lonbraj-ou pé fè’w pè ek pété kouri alakous.

Eben woch-tala, nou pé di nou pran an kout woch an mitan tet, an lespri, anlè tout kò-nou. Fok nou sispann sa, kaskod épi sa, fini épi sa pou nou gadé kò-nou, gadé zépon natirel-la, ek pa wont sèvi’y pou palé.

Yo fè nou kwè sé té bagay vié-neg soubawou bwa mitan, éti pa té pé permet nou « évolié », swadizan……. Mé fok nou pa kwè yékrik-tala. Tout lang sé lang. Pa ni gran-lang épi ti-lang menmsi ni lang ki vié pasé dot.

Manmay, zafè woch-tala dékalé nou akondi woch drog jòdijou. Annou sispann dénonsé sa ka sèvi zépon natirel-la. Dot kriyé pratik bililik tala, « délasion » ében sa ja fè nou asé mal konsa.

Jòdijou annou viré sèvi lang kréyol nou. Pas sèpan pa ka maché san kok-li. Kok pé pa goumen san zépon’y, menmsi ni zépon artifisiel. Kidonk an moun pé pa viv san lang-li. E lè ou ni chans sèvi dé, fok pa yo opozé’y palé’y.

Jòdi lè yo ba nou an woch, annou pa ba anlot-li, mé annou gadé’y pou bati prop kay-nou, adan anlot sosiété solidarité épi lanmou

 

Jid

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • « La dignité alimentaire : une nouvelle manière de penser et d’agir concrète et incarnée »

    PARCE QUE...

    Albè

    06/10/2026 - 08:07

    ...le système en place (bas salaires, prix trop élevés etc.) font que la majorité des Martiniquai Lire la suite

  • « La dignité alimentaire : une nouvelle manière de penser et d’agir concrète et incarnée »

    Hystérie anti-békée

    yeg

    06/10/2026 - 07:05

    L'ONF , les agriculteurs âgés non-remplacés et la CTM (encore ...) qui loue des terres sans l'ea Lire la suite

  • « La dignité alimentaire : une nouvelle manière de penser et d’agir concrète et incarnée »

    L'ONF appelle ce phénomène...

    Albè

    05/10/2026 - 21:05

    ..."les forêts secondaires".

    Lire la suite
  • « La dignité alimentaire : une nouvelle manière de penser et d’agir concrète et incarnée »

    ILS NE SONT EVIDEMMENT...

    Albè

    05/10/2026 - 19:03

    ...responsables DE RIEN tes amis békés ! Lire la suite

  • « La dignité alimentaire : une nouvelle manière de penser et d’agir concrète et incarnée »

    A Béké ,Béké et demi ....

    yeg

    05/10/2026 - 16:48

    Les Békés malgré leurs défauts et responsabilités ne sont comptables ni des 41 000 hectares (de m Lire la suite

  • « La dignité alimentaire : une nouvelle manière de penser et d’agir concrète et incarnée »

    DEMANDE POURQUOI A TES AMIS...

    Albè

    05/10/2026 - 07:11

    ...les Békés qui ne s'intéressent qu'à la culture de la banane afin de recevoir des aides europée Lire la suite

  • « La dignité alimentaire : une nouvelle manière de penser et d’agir concrète et incarnée »

    Ca fait des années que j'entends ça !!!

    yeg

    04/10/2026 - 21:38

    Ca fait des années que j'entends parler d' autonomie alimentaire ,de dignité alimentaire, de rédu Lire la suite

  • Disparition de Vinesh Hookoomsing, un pilier de l’avancement de la langue créole à Maurice

    IL AVAIT...

    Albè

    04/10/2026 - 20:17

    ...été le Jean Bernabé de l'île Maurice. Lire la suite

  • Affaire Thélyson Orélien : réaction d'écrivains du monde créole

    BRASSEUL OU BRASSEUR D'AIR ?

    Albè

    04/10/2026 - 19:33

    Lidé a raison : au lieu d'émettre une opinion ou une critique à propos de l'article notre BRASSEU Lire la suite

  • Révolte lycéenne : non, ce ne sont pas "des jeunes voyous issus de l'immigration" !

    Emma ventura qui se moque de PZQ !!

    yeg

    04/10/2026 - 17:16

    @Lidé qui me somme d'avoir une "pensée structurée" ....Excellent gag !! franchement.

    Lire la suite