"Sé tout bagay zot lé ? Ebé Bondié !"

Rubrique

   Ni an moun ki pòtalan (important) toubannman atè ti péyi Matinik la ki pies jounalis pa ka janmen ba lapawol konsidiré boug-la pa té ka ekzisté toubannman.

   Men, lè ou gadé, tout moun konnet li an péyi-a ek tit-li (nom) sé pa dot ki Ti-Sonson. I ka rété nan fétay (sommet) Mòn Kako ek i ka viv di ti jaden kréyol li. Sipèmarché i pa janmen pwan wotè sa ! Lè nou fè tan ay wè'y, i té ka maré kabrit-li davwè parce que) gran labitid-yo sé chapé-kouri nan tout razié ek potjiré'y bililik (ennuis) épi lavwézinay.

   __Ki nov, konpè ? nou fè tan mandé'y.

   Ti-Sonson woté bakwa'w, i suiyé fidji'y épi i ri ba nou. 

   __Vié jes ! Vié jes ! i rété i réponn.

   Sa fè, i anni pété ri :  

   __Sé kon sa moun-lontan (gens d'autefois) té ka di, kra-kra-kra ! Sa lé di : man la ka tjenbé. Moun jòdi-jou pa konnet palé kréyol ankò, sé anni pawol tjòlòlò (édulcoré) ka tijé (jaillir) nan bouch-yo. Man rayi tann politisien ek soutou sendikalis lè yo ka palé kréyol laradio oben latélé. Simié sé mésié sèvi fwansé pito, tonnan-di-dié !

   Ti-Sonson mennen nou pwan an fé (verre de rhum) asou ti véranda kay-li a ki kouvè épi fey tol. Madam-mayé'y, Man Dèdet, fè nou bel gran bonjou ek i ba kò'y balan pou chaché an boutey wonm Madkaud. Nou mandé'y es nou pé anrijistré pawol-li ek i répon nou pa ni pies tjak (problème). 

   __Pou an fwa an jounalis ka pwan wotè-mwen, man pé ké fè manniè wototo (dédaigneux) kanmenm.

   __Mèsi anchay ! Nou ni dé-twa ki keksion pou pozé'w. Sa pé ké pwan anpil tan. Nou sav ou ni bouzwen fè an poz-tet (sieste). Ki lidé'w asou sa ka woulé atè Matinik la dépi yonndé mwa ?

   Ti-Sonson ba nou chak-la an fé ek i ba kò'y an foliba (grand verre de rhum). I soukwé tet-li, i wouklé (se gratter la gorge) épi i rété i di kon sa :  

    __Haaa lézom ! Té ké ni an latilié (grand nombre) pawol pou di asou bankoulélé-a ki ka woulé la-a. Man pa ka djè désann an vil men man ka gadé latélé ek man ka wè tou sa ka fet la.... Ni an bagay man pa ka érisi (réussir) konpwann pies toubannman...Sé moun-lan kont la Fwans, yo rayi Vié-blan (métropolitain) mé an menm lè-a, yo lé viv kon moun Lòt Bò-a. Sé tout bagay yo lé oben ki sa ?

    __Yo ka di yo plis rayi Bétjé...

    __Tjiip ! Zot sav poutji Bétjé ni fòs-la yo ni a ? Poutji yo ka pijé nou dépi siek-tan ?...Sé davwè Vié-Blan ka soutienn yo. Yo konsidiré yo doubout asou an léchel. Sifi Vié-Blan an anni rédi'y anlè yo, Bétjé-a ka fouté tjou'y atè. Pa plis ! 

   Epi i ofè nou an lot fé men nou rifizé. Li, i pwan an pété-pié (demi-verre de rhum). 

   __Ki sa ou lé di ekzatiman ?

   __Sispann fè jé épi tet-mwen, jenn manmay ! Zot fè gran lékol, zot grangrek (intellectuel) kidonk zot pou konpwann sitiasion Matinik pli bien ki mwen ki fè lékol-savann...Si zot wè sé anni kont Bétjé sé moun-tala ka goumen an tjou-patat pé ké chanjé. AN TJOU-PATAT !

   Labadijou (crépuscule) koumansé désann alou latè ek kabrit-bwa (grillon) koumansé ka fè voukoum-yo.

   __Ou lé di kon sa..., yonn adan nou réponn,...ki fok Matinik kaskod (rompre) épi... la Fwans ?

   Ti-Sonson gadé nou nan mitan grenn-koko-zié épi i gwonyen :  

   __Bon, ga sa, lézom, zot ka fè mwen ped tan mwen. Man pa ka mété zot déwò di lakay-mwen mé i za lè pou man ay pwopté kò-mwen. Man Dèdet pa enmen man benyen lè lannuit pres atè. I pè man trapé tjek pirézi (pleurésie). Nou kay viré-palé an lot lè si zot lé. 

   Nou chak-la ba'y lanmen, nou mèsié'y ek nou ba'y alé...

 

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    AKAN ?

    Albè

    24/10/2026 - 16:47

    Prèmié moun ki rayi kò-yo sé Negdafrik pis lang akan pa lang ofisiel pies péyi afritjen. Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    "Sakré bann ipokrit ki nou yé"

    Daniel

    24/10/2026 - 15:53

    Sa dwet vre,
    menm si man pa dakò di ki sa ki rete suiv mouvman-an se ipokrit.

    Lire la suite
  • Rodrigue Petitot (RPPRAC) démolit Elie Domota (LKP)

    POUKI SE SENDIKA-A...

    Albè

    24/10/2026 - 07:48

    ...pa ka anni batjé adan mouvman lari-a (RPPRAC) menmsi sé pa yo ka mennen'y ? Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    "GAOU", "NIATA"...

    Albè

    24/10/2026 - 07:45

    Sé pa pawol matinitjé ki la kidonk man pé pa réponn ou ! Lire la suite

  • Rodrigue Petitot (RPPRAC) démolit Elie Domota (LKP)

    Sans commentaires

    Daniel

    23/10/2026 - 15:40

    Mèsi, man pa te okouran le dènye pawòl. Sa te pou rive jik la.
    Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    Sete an blag

    Daniel

    23/10/2026 - 10:03

    Quoique.
    Menm si yo pa li Fondas Kreyol, yo pa kouyon. Ki mannyè yo ka di:
    Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    ALIGNEURS...

    Albè

    22/10/2026 - 20:10

    Man pa kwè ni anlo moun ka li FONDAS KREYOL. Arété rakonté KOUYONNAD ! Lire la suite

  • L'incendiaire "présumé" de la mairie de Limoges n'est ni un Mohamed ni un Mamadou

    "................"

    yeg

    22/10/2026 - 15:56

    Pourquoi le mot "présumé" du titre est-il entre guillemets ? Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    ..."led adan konpowtasion-nou" ?

    Daniel

    22/10/2026 - 14:35

    Pétet pas yo vini malen, afòs li Fondas Kreyol lanne passe.
    Lire la suite

  • Bracages à Fort-de-France : "...s'exprimant en créole saint-lucien"

    C'EST TOI LE PREMIER DELINQUANT !

    Albè

    21/10/2026 - 11:10

    Tu mériterais qu'on t'arrache ta gueule d'Oncle Tom et de négro aliéné. Lire la suite